اثر ملی دریاچه بزنگان سرخس واقع در شمال شرقی مشهد و جنوب رشته ‌کوه هزارمسجد تنها دریاچه طبیعی خراسان رضوی است که بخاطر تداوم 18 ساله پدیده خشکسالی این روزها حال و روز خوشی ندارد و تشنه حمایت و عزم همگانی برای رهایی از نابودی و خشکیدن است.

به گزارش پایگاه خبری تحلیلی ثامن پرس، بزنگان معروف به 'کل بی‌بی' تنها آبگیر طبیعی با وسعت حدود 80 هکتار است که در فاصله 130 کیلومتری مشهد، 75 کیلومتری جنوب غربی سرخس و 3.5 کیلومتری شمال شرق روستای بزنگان به عنوان یکی از زیباترین دریاچه های کشور دامن گسترده است. دریاچه ای که دیگر همچون گذشته نه چندان دور از سبزی محیط و پرآبی بهره ای ندارد و خشکیدن آب و شدت شوری بالا موجب مرگ ماهیان میهمان این دریاچه در بیش از یک دهه اخیر شده است.

گرچه هنوز مرغان و پرندگان مهاجر به این دریاچه وفادار مانده و هنوز هر سال برای گذران دوره مهاجرتشان در کنار دریاچه روز را شب می کنند و حیات را به بزنگان هدیه می دهند اما تغییرات شدید ایجاد شده در اقلیم و گونه های گیاهی به دلیل خشکسالی شرایط مساعد برای حضور پرندگان مهاجر را نیز تهدید می کند.

امروز بزنگان دوران افول، شوری آب، مرگ ماهیان و کاهش شدید گونه های گیاهی اطرافش را تجربه می کند. سالهاست که با افزایش روزافزون آثار خشکسالی و کم شدن آب نفس بزنگان به شماره افتاده و زنگهای خطر برای این اثر طبیعی ملی زیبا و منحصربه فرد به صدا درآمده است.

کاهش آب به عنوان بنیاد حیات و دوام دریاچه سبب شده افزایش درصد شوری به مرگ گونه های آبزی دریاچه منجر شود و دیگر حتی هم وحوش برای خوردن آب به این مکان مراجعه نکنند.

* حیات اقلیم وابسته به حیات تالابها و دریاچه ها

اهمیت تالابها و دریاچه ها تا بدانجاست که بر اساس اجماع جهانی این پدیده های طبیعی و جغرافیایی نقش مهمی در جلوگیری از تغییرات آب و هوایی، جذب کربن به عنوان یک سد طبیعی و تنظیم آبهای زیرزمینی دارند. تالابها و دریاچه ها در حقیقت زیستگاههای ارزشمندی هستند که می توان با دسترسی به اطلاعات آنان نسبت به تعیین جدول آبهای زیرزمینی و دسترسی و حفاظت از آنها اقدام نمود.

در ایران نیز با توجه به پی بردن به نقش مهم تالابها و دریاچه ها علاوه بر قوانین حفاظت و بهسازی محیط زیست، قانون حفاظت و احیای تالابها به صورت مجزا تدوین و تصویب شده است.

یکی از سیاستهای اصلی دولت تدبیر وامید در حوزه حفاظت محیط زیست توجه به حفاظت تالابها و دریاچه هاست. امروزه در کشور ما تالابها و پدیده های آبی چون دریاچه ها به شدت دستخوش تغییرات به دلیل تهدیدات عوامل انسانی و طبیعی هستند.

آنچه مهم و قابل توجه است ضرورت توجه به حفاظت از حیات تالابها، دریاچه ها، آبگیرهای طبیعی و نیز اقدام در جهت بهسازی و رونق بخشی طبیعی به آنها است.

* خشکسالی بلای جان بزنگان

مدیرکل حفاظت محیط زیست خراسان رضوی گفت: پدیده خشکسالی یکی ازعوامل طبیعی است که دریاچه ای مانند بزنگان را تهدید می کند و کارکردهای زیست بومی آن را کاهش داده است.

تورج همتی افزود: این وضعیت موجب شده دریاچه نتواند خود را در برابر عوامل طبیعی مقاوم کند و به همین دلیل قدرت تاب آوری بزنگان در مقابل تغییرات به شدت کاهش یافته است.

وی ادامه داد: تالابها و دریاچه ها به عنوان یکی از اولویتهای چهارگانه سازمان حفاظت محیط زیست در کنار گرد و غبار، پسماندها و هوا قرار دارند. همه ذینفعان از حیات دریاچه بزنگان باید در چارچوب یک مدیریت یکپارچه تلاش خود را در راستای احیای این اثر ملی طبیعی انجام دهند.

مدیرکل حفاظت محیط زیست خراسان رضوی گفت: رویکرد اصلی در استان این است که بتوان با مشارکت جامعه محلی اقدامات لازم را برای احیای بزنگان به عنوان تنها تالاب و دریاچه شمال شرق کشور انجام داد تا این پدیده طبیعی بتواند در مسائل زیست بومی و محیط زیست منطقه نقش آفرینی مثبت داشته باشد.

* احیا نیازمند همکاری

وی در ادامه اظهار داشت: جسم بی رمق دریاچه بزنگان نیازمند همکاری و همراهی جامعه محلی و نیز مسئولان و دوستداران محیط زیست است. تغییرات اقلیمی فراوان در منطقه بسیار مشکل آفرین شده و شدت گرمای هوا در سرخس بالا رفته است.

همتی افزود: از مشکلات موجود رواج فراوان کشت دیم در حوالی دریاچه است که تا ارتفاعات کوههای بزنگان ادامه دارد و نه تنها نتیجه مثبتی ندارد بلکه موجب فرسایش شدید خاک منطقه می شود. باید با جلوگیری از برداشت بی رویه آب در بالادست مانع خشکی بیشتر بزنگان شد. این دریاچه روی یک سازند زمین شناسی قرار دارد و دارای وضعیت زیست محیطی حساسی است که نیازمند نگاه فنی و کارشناسی ویژه می باشد.

وی ادامه داد: توجه و حمایت جوامع محلی و مسئولان دستگاههای مرتبط در حمایت از این دریاچه و تامین بودجه برای حل معضلات آن ضروری است.

* کاهش 30 درصدی آب دریاچه

مدیرکل حفاظت محیط زیست خراسان رضوی گفت: تداوم طولانی مدت خشکسالی که باعث کاهش سیلابهای فصلی و آبدهی چشمه های بالادست شده مهمترین عامل خطر و تهدید حیات این اثر طبیعی ملی محسوب می شود.

وی به نبود منابع آب برای تغذیه دریاچه بزنگان اشاره و بیان کرد: خطر ورود لای به دریاچه همراه با سیلابهای فصلی به دلیل تخریب مراتع بالادست و وسعت کم دریاچه وضعیت آن را بسیار شکننده و آسیب پذیر کرده است.

همتی افزود: منابع آب زیرزمینی تغذیه کننده اطراف دریاچه بزنگان دو چشمه دائمی به نامهای چشمه گل بی بی و چشمه کرق غلام است و البته بخش عمده ای از آب دریاچه توسط چشمه های فعال واقع در کف دریاچه تأمین می شود اما کم آبی شدید در این منابع آبی، بزنگان را تهدید می کند.

وی ادامه داد: آب این دریاچه از ارتفاعات آهکی واقع در 20 کیلومتری جنوب دریاچه توسط دو آبراهه اصلی که از سمت شرق و غرب به دریاچه متصلند تامین می شود. طی سالهای گذشته 30 درصد آب دریاچه نسبت به گذشته کاهش پیدا کرده و همین امر شوری آب بزنگان، تغییرات زیستی در محیط داخل و بیرون دریاچه و از بین رفتن گونه های جانوری آبی آن را موجب شده است.

* بزنگان چشم انتظار توجه

رئیس اداره حفاظت محیط زیست سرخس نیز گفت: اثر طبیعی ملی بزنگان این روزها اصلا حال خوبی ندارد و به شدت نیازمند توجه مسئولان است.

موسی غلامزاده به تبخیر شدید آب به دلیل گرما و کاهش آبدهی چشمه های تامین کننده آب دریاچه اشاره و بیان کرد: درصد شوری آب دریاچه بالا رفته است و همین امر موجب شده دیگر زیست گونه های ماهی در این دریاچه امکانپذیر نباشد.

وی ادامه داد: تا شش سال پیش پروانه صید ماهی از دریاچه بزنگان صادر می شد اما امروز هیچ ماهی در آب آن شنا نمی کند. درمنه و دیگر گونه های خانواده گندمیان نیز از گونه های گیاهی اطراف دریاچه، به دلیل کاهش شدید بارندگی دوام چندانی نیاورده و در همان فروردین ماه خشک می شوند.

رئیس اداره حفاظت محیط زیست سرخس گفت: این وضعیت در کنار کاهش سطح آب دریاچه موجب شده تا بزنگان دیگر آن نمای زیبا و دل انگیز گذشته را نیز نداشته باشد. از 17 فروردین ماه امسال بارندگیها در سرخس متوقف و همین امر موجب افزایش خشکی در سرخس و مناطق تحت حفاظت در سطح منطقه شده است.

وی افزود: البته اقدامات خوبی از پارسال در حوزه دریاچه بزنگان انجام شده اما اگر همین اقدامات هفت سال پیش انجام می شد وضعیت امروز دریاچه خیلی بهتر بود ولی بی توجهی به این ثروت زیست محیطی آثار منفی خود را گذاشته است.

او در عین حال با تاکید بر ضرورت ایجاد زیرساختهای گردشگری، این امر را لازمه رونق و تحول منطقه ذکر و بیان کرد: حضور پرندگان مهاجر جاذبه خوبی برای گردشگران، پرنده دوستان و محققان است که اکنون نیز تا حدی شاهد حضور آنها هستیم اما رونق آن نیازمند بهبود اوضاع دریاچه و البته تامین زیرساختهای لازم است.

رئیس اداره محیط زیست سرخس گفت: طرح مطالعات توجیهی دریاچه بزنگان در بخش مقدماتی انجام شده و در صورت تایید در سازمان مرکزی، بخشبندی پایش و حفاظت دریاچه نیز انجام می شود و با تامین اعتبار می توان خونی دوباره در رگهای بزنگان جاری کرد.

 

 

به نقل از ایرنا

با دوستان خود به اشتراک بگذارید: