این‌روزها شایعه‌سازان در شبکه‌های اجتماعی از شیوه‌ها و سبک‌های نوینی استفاده می‌کنند که شناسایی آن را مشکل‌تر کرده است. یکی از مشکلات شایعه پردازی عدم آگاهی مخاطبین از نتایج انتشار آن است. معمولا افراد حکم آن را مطابق با شایعه در فضای حقیقی نمی‌دانند و این ناآگاهی برای ایشان آسیب های روانی و اجتماعی بسیاری در پی دارد.

به گزارش پایگاه خبری تحلیلی ثامن پرس، ملیحه طوسی کارشناس فقه و معارف و کارشناس ارشد مدیریت رسانه گزارشی را تحت عنوان بررسی حکم «شایعه پراکنی» در شبکه‌های اجتماعی، را در اختیار پایگاه خبری تحلیلی ثامن پرس قرار داده است که در ادامه آن را می خوانید.

بمب های مجازی

"فوری فوری، برادر رئیس‌جمهور اعدام شد!"؛ "درمان رایگان سرطان در بیمارستان امام خمینی تهران!"؛ " اگر این پیام را برای ۱۰ نفر بفرستید ظرف ۱۰ روز یک خبر خوش خواهید شنید..."، این‌ها جملاتی آشنا برای همه کاربران شبکه‌های اجتماعی هستند؛ عباراتی تحریک‌آمیز که مخاطب را ترغیب به مطالعه پیام مورد نظر کرده و گاها بدون تحقیق و بررسی صحت و سقم آن، درنشر آن سهیم می شوند، محتوایی که آن را "شایعه" می‌نامند!

شاید بررسی صحت همه مطالبی که در فضای مجازی منتشر می‌شود برای مخاطب سخت و زمان‌بر و حتی غیر ممکن باشد، پیام‌هایی که گاه سال‌ها دست به دست می شوند و عمرشان از چند ساعت تا چند قرن متفاوت است ولی گاه تاثیرات غیرقابل باوری در زندگی شخصی و اجتماعی مخاطب می‌گذارد.

*شایعاتی به سبک مدرن

این‌روزها شایعه‌سازان در شبکه‌های اجتماعی از شیوه‌ها و سبک‌های نوینی استفاده می‌کنند که شناسایی آن را مشکل‌تر کرده است. یکی از مشکلات شایعه پردازی عدم آگاهی مخاطبین از نتایج انتشار آن است. معمولا افراد حکم آن را مطابق با شایعه در فضای حقیقی نمی‌دانند و این ناآگاهی برای ایشان آسیب های روانی و اجتماعی بسیاری در پی دارد.

*شایعه از کجا می آید؟

 شایعه‌سازان و شایعه‌پراکنان برای رسیدن به اهداف و مقاصد خاصی این پیام ها را در سطوح مختلف اجتماعی طراحی و نشر می دهند.

شایعه گاه بار سیاسی دارد و توسط نظام‌ها و دولت‌‌های سلطه‌جو به منظور ایجاد جنگ روانی، بی اعتماد کردن مردم نسبت به حاکمان یک کشور وحتی براندازی آغاز و دنبال می‌ شود.

شایعات گاه منشاء اجتماعی و اخلاقی یا اقتصادی دارند که توسط افراد سطحی نگر، حسودان و رقبا منتشر می‌شوند.

در ساده ترین و عوامانه ترین شکل آن، شایعات به دلیل فقر فرهنگی و سطح پایین سواد رسانه‌ای مخاطبین و به قصدتفریح یا ابراز وجود در جامعه هدف منتشر می شود.

*جر‌م‌انگاری شایعه

شایعه سازی و شایعه پراکنی در تمامی جوامع انسانی ناپسند و در دیدگاه اسلام گناه تلقی شده و دارای کیفر و مجازات دنیوی و اخروی است.  بسیاری از کاربران بدون اینکه به مسئولیت حقوقی، مدنی و اخلاقی خود در باز نشر اطلاعات و اخبار توجه کنند، تنها با لمس یک گزینه در کسری از ثانیه هزاران نفر را در معرض پیامی که درباره آن تحقیق نکرده واز صحت آن اطمینانی ندارند، قرار می‌دهند.

*رابطه فقه رسانه و اخلاق در مواجهه با شایعه‌پراکنی

بی‌شک تولید و نشر شایعه نوعی بیماری اجتماعی در عصر حاضر است که نیازمند آسیب شناسی دلسوزانه و ارائه راهکارهای مناسب جهت پیشگیری و درمان است‌. در همین راستا تبیین رابطه فقه رسانه و اخلاق در شبکه‌های اجتماعی ضروری به نظر می‌رسد.

 اخلاق به عنوان مجموعه‌ای از بایدها و نبایدها که انسان فطرتا به آن گرایش دارد و فقه  به عنوان مجموعه احکام و قوانینی که در راستای این بایدها و نبایدها توسط شارع مقدس بر اساس آموزه های قرآنی وضع شده تا ضمانتی اجرایی باشد، برای هدایت و مدیریت گرایش‌های فطری بشر در تمامی زمان‌ها و مکان‌ها.

*شایعه از منظر فقه

از منظر فقه اسلامی شایعه و شایعه پراکنی در رسانه حرام و گاه جرم است. بر اساس آیات (۸۳) سوره نساء و(۶۰ تا۶۱ ) سوره احزاب انتشار شایعات به خصوص اخبار جنگی و امنیتی حرام است.  آیات (۱۱ تا ۱۹) سوره نور نیز به حرمت پخش شایعات جنسی بین مومنان تاکید کرده است. این آیات صراحتا به تعریف شایعه وخصوصیات شایعه سازان و شایعه پراکنان پرداخته و مجازات و کیفر دنیوی و اخروی این گناه را بیان می‌کند.

*شایعه در قانوت مجازات اسلامی

آنچه در قانون مجازات اسلامی برای شایعه پردازان در نظر گرفته شده دامنه وسیعی از مجازات‌های متناسب با جرم، از جمله اجرای حد و تعذیر ،حبس وجزای نقدی تا طرداجتماعی و تبعید و در نهایت اعدام برای شخصی که با علم و عناد نسبت به عمل مجرمانه خود اصرار می‌ورزد را شامل می شود.

*شایعه، سلاحی تخریب‌گر

با توجه به عواقب تولید و نشر شایعه، این پدیده را باید یکی از سنگین‌ترین جرائم رسانه ای دانست، زیرا فضای مجازی یک سرمایه بزرگ برای انسجام اجتماعی و گسترش ارزش‌ها وتوسعه آرمانی یک نظام است که در صورت عدم مدیریت و نظارت صحیح می‌تواند به عنوان مخرب‌ترین سلاح علیه توسعه و امید اجتماعی تا فروپاشی یک نظام توسط دشمنان به کار گرفته شود.

آنچه باید مورد توجه مسئولین و صاحب منصبان رسانه ای قرار گیرد این است که با ابراز نگرانی و یا محدود کردن دسترسی به شبکه های اجتماعی بدون هیچ اقدام و برنامه ای برای سر وسامان دادن به وضع موجود، تنها موجی از بی‌اعتمادی به نهادهای مسئول و همچنین رسانه ملی ایجاد می شود که سوار بر هیجانات ناشی از این معضل، کاربران شبکه‌های اجتماعی را به سمت احساس ناامنی و ناامیدی اجتماعی سوق می‌دهد.

*هشداری برای مسئولان

اما هشدار اصلی را باید به مسئولان داد که هر چه سریعتر با گسترش و آموزش فرهنگ کاربری در قالب تفکر انتقادی و سواد رسانه ای، پیشگیری و درمان جرایم مجازی مانند شایعه پراکنی را با توجه به "فقه رسانه" در دستور کار قرار دهند.

 

 

با دوستان خود به اشتراک بگذارید: