بانک‌ها و شرکت های غیر امریکایی می‌توانند در معاملات خارج از سیستم مالی ایالات متحده، با ایران از دلار استفاده کنند مؤسسات مالی غیر امریکایی که با بانک های ایرانی غیر تحریمی رابطه داشته باشند، مجازند با سیستم مالی امریکا مراوده داشته باشند مؤسسات مالی خارج از ایالات متحده می‌توانند با افراد و شرکت‌های ایرانی حاضر در فهرست تحریم‌های امریکا معامله کنند

به گزارش ثامن پرس؛ واشنگتن با انتشار یک دستورالعمل جدید برای رفع موانع مبادلات تجاری نهادهای اقتصادی ایران و اروپا یک گام به عقب برداشت. مسئولان خزانه‌داری امریکا در حالی با صدور یک دستورالعمل جدید، معاملات مالی به دلار را میان ایران و مؤسسات مالی خارج از امریکا امکانپذیر کردند که این موضوع از فردای روز اجرای برجام (27 دی ماه سال 94) به چالشی جدی میان تهران و واشنگتن تبدیل شده بود. موضوعی که از همان ابتدا دستمایه انتقاد مقامات کشورمان از کارشکنی امریکا و مشکلات حل نشده در مسیر بهره‌مندی ایران از دستاوردهای اقتصادی برجام قرار گرفت و تردیدهایی درباره کارآمدی برجام و تأثیر آن بر ایران را در میان ناظران سیاسی به وجود آورد. مسئولان، چهره‌ها و مقامات پایه کشورمان، با افزایش نارضایتی‌ها از روند اجرایی شدن برجام، حل و فصل این موضوع را از مسیر دیپلماسی سیاسی و اقتصادی در دستور کار خود قرار دادند. هرچند ساز امریکا در روند این هدفگذاری با ایران و سایر کشورهای گروه 1+5 کوک نبود اما در نهایت این دیپلماسی دولت یازدهم بود که پس از به فرجام رساندن پرونده ایران‌هراسی و کند کردن تیزی حربه ایران‌هراسی، موانع جدی بر سر مسیر احیا شده تجارت ایران و اروپا را برداشت و واشنگتن را به عقب‌نشینی جدی از نقض روح برجام واداشت.
 

 صف‌آرایی دیپلماتیک برای حل موانع اجرای برجام

کمی بعد از اجرایی شدن برجام و لغو تحریم‌های ایران بود که برخی بانک‌های اروپایی به دلیل نگرانی از اعمال جریمه امریکا و نیز نداشتن مجوز انجام معاملات دلاری با بانک‌های ایرانی از ورود جدی به تعامل اقتصادی با ایران پرهیز کرده و آغاز مناسبات تجاری خود با ایران را به دریافت یک ضمانت جدی از سوی کاخ سفید منوط کردند. اتفاقی برآمده از یک قانون قدیمی امریکا که در زمان تحریم‌های اولیه واشنگتن علیه تهران و به بهانه موضوعی غیر از مسأله هسته‌ای به تصویب رسیده و بانک‌های اروپایی را در دوره پسابرجام در معرض تلافی جویی واشنگتن قرار داده بود. همین موضوع باعث شد تا مسئولان ایران همه ظرفیت‌های دیپلماتیک خود از رایزنی با مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا گرفته تا مذاکرات مستقیم با مسئولان اقتصادی امریکا را برای زدودن موانع و هموار کردن مسیر اجرای برجام بسیج کنند. در یکی از جدیدترین اقدام‌ها، رئیس جمهوری طی چهارمین حضورش در صحن مجمع عمومی سازمان ملل در اوایل مهرماه جاری انگشت اتهام کارشکنی در اجرای برجام را به سمت واشنگتن نشانه رفت و ضرورت پایبندی آن به تعهدات خود در برجام را مورد تأکید قرار داد.  پیش از او هم محمدجواد ظریف تلاش کرد تا فارغ از هشدارهای رسمی به مسئولان واشنگتن و مکاتباتی که با هدف حل این موضوع با همتای امریکایی خود داشت، در  خلال سفرهای متوالی به اروپا از ظرفیت مذاکره با مقامات بلندپایه غربی برای ایجاد فشار بر امریکا جهت تسهیل اجرای تعهدات برجام استفاده کند. ظریف همچنین در جریان سفری که  فدریکا موگرینی، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا در فروردین ماه سال جاری به تهران داشت، درباره این موضوع به طور جدی با او به گفت‌وگو نشست. گفت‌وگویی که بعد از آن موگرینی در حالی که همکاری بخش‌های بانکی و اقتصادی ایران و اروپا را در راستای منافع دو طرف تلقی می‌کرد،‌ با طرح هشداری که بیش از هر چیز دولتمردان امریکا را مخاطب قرار می‌داد، ‌گفت: «آنهایی که در پی شکست برجام هستند، بدانند که شکست برجام شکست همه است و همه کشورها از این رهگذر متضرر می‌شوند.»  این در حالی بود که نخستین نشست وزرای خارجه ایران و 1+5 پس از اجرای برجام و در اوایل ماه جاری به درخواست ایران در حاشیه نشست سالانه مجمع عمومی سازمان ملل برگزار و منجر به آن شد که برای نخستین بار امریکا به واسطه کارشکنی در روند اجرای برجام در معرض اعتراض 6 کشور حاضر در نشست قرار گیرد. این تلاش‌های سیاسی سوای راهکارهایی بود که در کمیسیون مشترک ایران و 1+5 اندیشیده شده بود. کمیسیون اجرای برجام، متشکل از نمایندگان همه طرف‌های توافق، ساختار تازه‌ای برای ارزیابی مداوم لغو مؤثر تحریم‌ها تشکیل داد تا درباره برخوردار شدن ایران از مزایای رفع تحریم‌ها اطمینان کسب کند.

تلاش‌های دیپلماتیک ایران برای حل این موضوع، موضعگیری رئیس سیاست خارجی اتحادیه اروپا در خلال دو حضورش در تهران و همچنین نشست اخیر مجمع عمومی سازمان ملل متحد و سپس اشارات به همین موضوع در صحبت‌های سایر مقامات اروپایی همه نشان می‌داد که ضرورت حل شدن این مشکل به عنوان یک مانع در مراودات اقتصادی ایران بویژه با کشورهای اروپا و آسیا یک اولویت مهم ایران برای اجرای کامل برجام به حساب می‌آید که در عالی‌ترین سطح در دستور کار مذاکرات کشورمان با اروپا و امریکا قرار گرفت.
 

ارزیابی مجلسی ها

ژورژیک آبراهامیان، عضو کمیسیون حقوقی و قضایی مجلس، دستورالعمل جدید وزارت خزانه‌داری امریکا را نتیجه پافشاری مسئولان دیپلماتیک کشورمان در تحقق احقاق حقوق ملت دانست. آبراهامیان در گفت‌وگو با «ایران»  گفت: «مواضع مسئولان کشور و بخصوص رایزنی‌هایی که آقای روحانی و ظریف در دیدارها و نشست‌های مختلف دیپلماتیک داشتند، به نوعی امریکایی‌ها را وادار کرد که چنین دستورالعملی را صادر کنند و بخش دیگری از تحریم‌هایی که اتفاقاً ارتباط مستقیمی با موضوع هسته‌ای نداشت را نیز لغو یا حداقل محدود کنند.»

مرتضی صفاری نظنزی، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس هم با مهم خواندن دستورالعمل جدید وزارت خزانه‌داری امریکا به «ایران» گفت: «اگرچه هنوز مبادلات بانکی و اقتصادی بر پایه دلار در خود سیستم مالی امریکا ممنوع است، اما با این دستورالعمل ما می‌توانیم با کشورهای ثالث مبادلات خود را داشته باشیم.» به گفته این دیپلمات پیشین، دست تجار ایرانی و شرکت‌های غیر امریکایی از این پس بازتر می‌شود بخصوص که اروپایی‌ها تا پیش از این از ناحیه این تحریم‌ها بسیار تحت فشار بودند و یکی از موانع اصلی  حضور نداشتن آنها در ایران همین ممنوعیت‌ها بود. از منظر این نماینده مجلس، این اتفاق در پی گام بلندی رخ داد که از سوی تیم دیپلماسی ایران برداشته  و به واکنش مثبت امریکایی‌ها در زمین اقتصادی منتهی شد.
 

 پایان یافتن اما و اگرهای یک قانون تحریمی

مقامات خزانه‌داری امریکا در حالی در جدیدترین اقدام، یک دستورالعمل تازه را برای برطرف کردن موانع تجاری بانک‌های ایران و اروپایی صادر کرده‌اند که پیش از آن و در واکنش به اعتراض‌های کشورمان به طور شفاهی بانک‌های اروپایی را به مراودات اقتصادی با ایران تشویق می‌کردند. جان کری، وزیر خارجه امریکا اردیبهشت ماه سال جاری با سفر به لندن و برگزاری یک نشست با مدیران ارشد تعداد قابل توجهی از بانک‌های اروپایی تلاش کرد به نگرانی‌ها و ابهام‌های آنها درباره ازسرگیری تعاملات بانکی‌شان با ایران پایان بخشد.

کری در حالی تأکید داشت که «تجارت مشروع با ایران که به طور شفاف در تعریف شرایط توافق هسته‌ای وجود دارد برای بانک‌ها بلامانع است» که موضعگیری مدیران سه بانک اروپایی پس از آن نشست نشان از آن داشت که آنها برای از سرگیری رابطه خود با ایران به اقدامی فراتر از ضمانت‌های شفاهی مقامات دولت امریکا نیازمندند. به این ترتیب، روند اعتراض‌های بعدی نشان داد که متعهد کردن امریکا به اجرای تمام و کمال برجام و جلوگیری از تأثیر سوء قوانین داخلی این کشور بر روابط بانکی و اقتصادی دیگر کشور‌ها با ایران، تنها، مطالبه طرف ایرانی نبود.

موضع صریح اروپایی ها در حمایت از اجرای برجام و بر حذر داشتن امریکایی‌ها از خلف وعده در اجرای تعهدات‌شان نخستین تأثیراتش را در مواضع وزارت خارجه امریکا بعد از برگزاری نخستین نشست وزرای خارجه ایران و 1+5 نشان داد. موضع سخنگوی فارسی زبان وزارت خارجه امریکا که گفت «جان کری در خلال نشست ایران و 1+5 تأکید کرده است که امریکا به تعهداتش براساس برجام عمل کرده و در آینده نیز به آن عمل خواهد کرد» نشان می‌داد که امریکایی‌ها این بار اخطار اروپا بر سر ایران را جدی گرفته‌اند. آنها پس از این نشست و همچنین دو دور مذاکره وزرای خارجه ایران و امریکا در نیویورک، اعلام کردند که مانع همکاری بانک‌های غیر امریکایی با ایران نیستند و وزارت خزانه‌داری آمادگی دارد هرگونه ابهامی در این زمینه را رفع کند و ایالات متحده، همچون همه طرف‌های برجام٬ تلاش برای اجرای مؤثر و موفقیت‌آمیز این توافق را تضمین کرده است. ضمانتی که به نظر می‌رسد این بار وزارت خزانه‌داری امریکا با صدور دستورالعمل جدید و پایان دادن به اما و اگرهای یک تحریم غیر هسته‌ای، گامی فراتر از متن برجام در زمین تحریم‌ها برداشته است.
 

تأثیر رایزنی های نیویورک

علی بیگدلی استاد دانشگاه، سفر اخیر روحانی به نیویورک و رایزنی‌های پیدا و پنهان او با مسئولان غربی را منجر به جدی‌تر شدن امریکا در عمل به تعهدات برجامی‌شان دانست. او در گفت‌وگو با «ایران»، به عقب‌نشینی نهادهای سیاسی و اقتصادی امریکا در مواجهه با دیپلماسی هوشمندانه ایران اشاره داشت و آن را ناشی از درکی دانست که دولتمردان امریکایی از به شکست رسیدن برجام به آن دریافته‌اند. بیگدلی در توضیح بیشتر افزود: «مسئولان کاخ سفید در حقیقت دریافته‌اند که اگر رفع تحریم‌ها تأثیر ملموسی بر معیشت مردم ایران نداشته باشد، این مسأله به معنای پیروزی تندروها در ناکام گذاشتن برجام خواهد بود و این هم خواسته‌ای نبود که اوباما دنبال کند.»

علی خرم، دیپلمات پیشین کشورمان هم عقب‌نشینی امریکا را محصول تلاش آگاهانه دیپلمات‌ها برای گشودن بازارهای اقتصادی غرب به روی ایران دانست و به «ایران» گفت: «دولت ایران در خلال تلاش‌هایی که برای حل موضوع مبادلات تجاری انجام داد، دولت اوباما را وادار کرد در همین فرصت یک ماه و نیمه تا پایان دوران ریاست جمهوری‌اش، همه کارهایی که اجرای تعهدات امریکا را بدون اما و اگر ضمانت می‌کند، انجام دهد تا دیگر رئیس جمهوری بعدی امریکا نتواند براحتی در روند برجام اختلال ایجاد کند.»  خرم در ادامه افزود: «در واقع قدرت دیپلماسی ایران باعث شد تا مقامات امریکا با وجود اینکه در ایران، روابط تهران و واشنگتن به شکل دشمنی تعریف می‌شود، دستورات جدیدی را درباره تحریم‌هایی صادر کنند که اتفاقاً غیر هسته‌ای به حساب می‌آمد و در فهرست تحریم‌های مورد گفت‌وگو در مذاکرات قرار نداشت.»

 

/////////////////////////////////////////////////

 

وزارت خزانه‌داری ایالات متحده  دستورالعمل داد لغو تحریم معامله دلاری غیر امریکایی‌ها با ایران

 

مؤسسات مالی غیرامریکایی می‌توانند با افراد و شرکت‌های ایرانی حاضر در لیست تحریم‌های امریکا  معامله کنند

سید صاحب صادقی

وزارت خزانه‌داری امریکا روز جمعه رهنمودهای جدیدی را منتشر کرد که به تجار اجازه می‌دهد معاملات دلاری خود با ایران را از طریق مؤسسات بانکداری برون‌‌مرزی تا زمانی که وارد سیستم مالی امریکا نشده است، انجام دهند. خزانه‌داری امریکا همچنین ممنوعیت نامحدود برای معاملات خارجی با شرکت‌های ایرانی که احتمالاً توسط افرادی اداره می‌شود که در معرض تحریم‌های امریکا هستند را نیز حذف کرده‌‌ است. این اقدام دولت ایالات متحده پس از آن صورت گرفت که پس از اجرای برجام مقامات ایرانی همواره از وجود موانعی سخن می‌گفتند که به رغم رفع تحریم‌ها، همچنان معاملات و تجارت خارجی ایران را محدود خواهد کرد. از جمله این موانع  دسترسی نداشتن ایران به سیستم مبادلات دلاری بود.

یکی از مشکلات بزرگ ایران این است که نمی‌تواند هیچ معامله‌ای را با دلار انجام دهد چون چنین معاملاتی باید از کانال بانک‌های امریکایی رد شود که مجوز آن را ندارند. ایران معتقد است دسترسی نداشتن به سیستم مبادلات دلاری موجب شده است که حتی معاملات ارزی  غیر دلاری‌اش نیز به سختی انجام شود، موضوعی که هم در دسترسی به ذخایر خارجی و هم در تسویه حساب معاملات بسیار اثرگذار است. در این خصوص رئیس بانک مرکزی پیش از این با بیان اینکه محدودیت دسترسی ایران به دلار مانع مبادلات غیردلاری شده، گفته بود: اگر ما بخواهیم ریال عمان را به یورو تبدیل کنیم، به دلار نیاز نداریم، اما سیستم به‌شکلی طراحی شده که ریال اول باید به دلار تبدیل شود و سپس به یورو.

نقطه شروع رفع تحریم دلاری را شاید بتوان مربوط به بعد از اعتراضات وسیع مقامات ایرانی دانست که با پاره‌ای مذاکرات مستقیم مطرح شد. دیدار سیف رئیس بانک مرکزی ایران و جک لو وزیر خزانه‌داری ایالات متحده در اواخر فروردین سال‌جاری در همین راستا انجام شد. دیداری که اگر چه جزئیاتی از آن بیرون نیامد اما برآشفتگی جمهوریخواهان و حملات مکرر آنها به امکان دسترسی ایران به سیستم دلار نشان می‌داد که دو طرف درصدد دستیابی به توافقی برای حل مسأله مذکور هستند. پل رایان، رئیس مجلس نمایندگان، همان موقع گفته بود که با هر تلاشی برای دادن دسترسی ایران به دلار امریکا مخالف است.با این حال وزیر خزانه‌داری امریکا گفته بود که «دولت امریکا به طور جدی این موضوع را بررسی می‌کند که به ایران امکان استفاده از دلار امریکا برای مبادلات تجاری را بدهد.»
 

استدلال ایران برای لغو تحریم دلاری

اگر چه در قالب برجام رفع تحریم مبادلات دلاری تعبیه نشده بود چرا که امریکایی‌ها معتقد بودند که این تحریم در زمره تحریم‌های ثانویه محسوب نمی‌شود و به ماجرای تسخیر سفارت امریکا در تهران بر می‌گردد و عملاً حل آن در قبال مذاکرات هسته‌ای مورد توافق طرفین قرار نگرفت. با این حال مقامات ایران این موضوع را به عنوان یکی از موانع مهم اجرای کامل برجام برشمرده و به متن برجام که در آن به وضوح تأکید شده بود که امریکا باید در جهت سهولت تجارت با ایران موانع فراروی را حذف کند، استناد کردند. برخی استدلال‌های حقوقی نیز در زمینه تصریح متن برجام به مجاز بودن برقراری این تبادلات از سوی مؤسسات مالی خارجی و به صورت غیرمستقیم از سوی رسانه‌ها و کارشناسان مورد تأکید قرار گرفته بود.
 

رفع مبادلات دلاری در برجام

اما این دستورالعمل حقوقی چه می‌گوید؟ این دستورالعمل یا همان فکت شیت امریکایی که به عنوان ضمایم اجرای برجام منتشر شده است، آیا تعهد ایالات متحده را در زمینه فراهم کردن شرایط جهت استفاده ایران از سیستم مبادلات تجاری مورد تصریح قرار می‌دهد؟ مراجعه به متن این دستورالعمل حقوقی مشخص می‌سازد که به صورت مستقیم اشاره‌ای به تعهد دولت امریکا در دسترسی ایران به سیستم مبادلات دلاری صورت نگرفته است با این حال به صورت غیرمستقیم در این دستورالعمل تصریح شده است که استفاده از سیستم مبادلات دلاری می‌تواند از طریق مؤسسات مالی غیرامریکایی برای ایران مجاز شمرده شود. در این متن آمده است: «پس از روز اجرا، مؤسسات مالی خارجی باید همچنان اطمینان حاصل کنند که از طریق مؤسسات امریکایی تراکنش‌های دلاری مرتبط با ایران را انجام ندهند.»

کارشناسان در این زمینه تأکید می‌کنند که این تلویحاً بدان معنا است که تراکنش‌های دلاری در خارج از امریکا می‌تواند مجاز باشد و اینکه مؤسسات مالی خارجی می‌توانند به چنین معاملاتی مبادرت ورزند.
 

دستور‌العمل جدید چه می‌گوید؟

بر اساس دستورالعمل جدیدی که وزارت خزانه‌داری ایالات متحده در زمینه تجارت با ایران منتشر کرده است، مؤسسات مالی غیرامریکایی، شرکت‌ها و تجار می‌توانند در معاملات خود با ایران از دلار استفاده کنند البته به شرط اینکه وارد سیستم مالی امریکا نشوند. همچنین بر اساس این دستورالعمل شرکت‌های زیرمجموعه بانک‌های امریکایی و نه شعبه‌های این بانک‌ها می‌توانند با ایران مراودات دلاری داشته باشند. در این روند یک مانع مهم دیگر هم برداشته شد. بر اساس این دستورالعمل، مؤسسات مالی، تجار و شرکت‌های غیرامریکایی می‌توانند با افراد و شرکت‌هایی که طبق دستورالعمل 13599 تحت تحریم امریکا قرار گرفته بودند، مراودات دلاری داشته باشند. با این حال بر اساس این دستورالعمل، همچنان مؤسسات مالی امریکایی و تجار این شرکت نمی‌توانند با ایرانی‌ها مبادلات دلاری داشته باشند، همچنین این دستورالعمل در خصوص فهرست 188 فرد و شرکت نظامی ایرانی که به بهانه‌های هسته‌ای و غیرهسته‌ای تحریم شده بودند، صدق نمی‌کند.
 

مجاز بودن تبادلات مؤسسات مالی غیر امریکایی با بانک‌های امریکا

در بخش دیگری از دستور العمل منتشر شده به موضوع مهم دیگری هم اشاره شده است و آن هم نحوه فعالیت مؤسسات مالی غیرامریکایی که با ایران رابطه دارند. پس از برجام همواره این پرسش وجود داشته است که طبق قوانین تحریمی قبلی مؤسسات و بانک‌های غیر امریکایی چون از تحریم‌های امریکا می‌ترسند از مراوده بانکی با ایران خودداری می‌کنند. موضوعی که موجب انتقادات شدید مقامات اقتصادی و سیاسی کشورمان از امریکا شده و این کشور به ایجاد موانع برای از سر‌گیری روابط بانکی ایران با بانک‌های اروپایی و بین‌المللی دیگر متهم شده بود. بر اساس این دستورالعمل، مؤسسات مالی امریکایی می‌توانند با مؤسسات مالی غیر امریکایی که روابط خود با بانک های ایرانی غیر تحریمی را حفظ می‌کنند، مراودات و فعالیت‌های اقتصادی و تجاری داشته باشند. این گام مهمی برای عادی شدن مبادلات بانکی بین‌المللی ایران محسوب می‌شود و می‌توان از این پس انتظار داشت که بانک‌های بزرگ غیرامریکایی نظیر بانک‌های اروپایی بدون ترس از تحریم‌های امریکا روابط کارگزاری و بانکی با ایران برقرار کنند.
 

مزایای رفع تحریم دلاری

دلار به دلیل جایگاهی که در معاملات بین‌المللی دارد، معمولاً در مبادلات پولی مورد استفاده قرار می‌گیرد. به‌عنوان مثال اگر ایرانی‌ها بخواهند به هندوستان نفت بفروشند، در صورتی که به جای روپیه، یورو دریافت کنند، راحت‌تر قادر خواهند بود کالاهای اروپایی را خریداری کنند، این فرآیند معمولاً با تبدیل روپیه به دلار آغاز و پس از آن دلار به یورو تبدیل می‌شود. تحریم دلاری ایران را از مبادلات پولی باز می‌دارد و بانک‌های آسیایی و اروپایی از انجام این مبادلات خودداری می‌کنند چون قانونگذاران امریکا طی سال‌های اخیر میلیاردها دلار جریمه تعیین و تهدید کردند که کشورها و بانک‌هایی که از این تحریم تخطی کنند را از بازار جذاب امریکا محروم خواهند کرد. در مثال فوق تبدیل حتی یک روپیه به یورو مستلزم آن خواهد بود که آن پول به نظام مالی امریکا وارد شود، هر چند این ورود، لحظه‌ای باشد. همچنین منفعتی که رفع تحریم دسترسی به مبادلات دلاری می‌تواند برای ایران داشته باشد این است که ایران می‌تواند بخش قابل‌توجهی از ذخایر خود را به دلار امریکا نگهداری کند و علاوه بر آن، نقل‌وانتقال و جابه‌جا‌یی دلار امریکا برای ایران با سهولت بیشتری انجام شود.

با وجود این می‌توان انتظار داشت که با رفع این تحریم هم معاملات خارجی ایران سریعتر و با سهولت بیشتری انجام شود و هم شرکت‌ها و بانک‌های بزرگ بدون ترس از تحریم‌های امریکا مبادلات خود را با ایران گسترش دهند.