کدخبر: ۳۴۴۴

شهرآرا در گزارشی به نقد و بررسی عملکرد خیریه‌های مشهد در حوزه محرومیت‌زدایی می‌پردازد؛

به گزارش ثامن پرس؛ ندا علیزاده- فقر شهری از آسیب‌های مهمی است که به‌شدت در مشهد بروز یافته‌است؛ چنان‌که بر‌‌اساس پژوهشی که اخیرا از سوی دفتر مطالعات فرهنگی و اجتماعی شهرداری مشهد انجام شده‌است، ٣٠تا۴٠درصد خانواده‌های ساکن در این شهر با فقر دست و پنجه نرم می‌کنند. این در حالی است که مشهد در کشور بیشترین آمار خیریه‌های فعال را دارد، اما نه‌‌تنها نتوانسته‌اند مشکلی را در این زمینه بر‌طرف کنند، بلکه خود در مواردی مشکلاتی را به وجود آورده‌اند که مهم‌ترین آن بروز مشکل خیریه‌های غیرمجاز و سودجو در لوای چندمرجعی‌بودن صدور مجوز برای این تشکل‌‌هاست.

گذشته از بحث مشکل خیریه‌های غیرمجاز، سوال این است که چرا تبریز با وجودِ داشتن ٧٠خیریه، موفق شده‌است این شهر را به شهری بدون‌گدا تبدیل کند و به سامان‌دهی فقرایش بپردازد، اما مشهد از این قافله به‌‌شدت عقب است.

فعالیت ١۴٨ خیریه نیکوکاری با مجوز استانداری و فرمانداری

در مطلب پیش رو سعی داریم پاسخی برای این معضل بیابیم. بنابراین، در این رابطه با «سیدکمال‌الدین حسینی» مدیرکل دفتر امور اجتماعی و فرهنگی استانداری خراسان‌رضوی گفتگو می‌کنیم. او ابتدا با بیان اینکه هم‌اکنون ١۴٨خیریه نیکوکاری با مجوز استانداری و فرمانداری در استان فعالیت می‌کنند، می‌گوید: در مجموع، ٨٨٠ تشکل مردم‌نهاد در استان فعال هستند که از این تعداد، استانداری و فرمانداری به ٣٩۶تشکل مجوز داده‌اند که ١۴٨مورد از مجوزهای داده‌شده از سوی این دو دستگاه، خیریه‌ نیکوکاری هستند. به گفته حسینی، از مجموع ٨٨٠ مجوز صادر‌شده برای تشکل‌های مردمی استان، ۴٨۴‌مجوز توسط بهزیستی، نیروی انتظامی و ورزش و جوانان داده شده‌‌است.او با تاکید بر اینکه استانداری در مقایسه با گذشته با شرایط خیلی سخت‌تری مجوز خیریه می‌دهد، می‌گوید: یکی از شروط دریافت مجوز خیریه داشتن تایید پتانسیل توانایی مالی و حداقل داشتن آورده‌های خوب توسط فرد متقاضی است. به این ترتیب، می‌توانیم از شکل‌گیری خیریه‌های غیرمجاز نیز جلوگیری کنیم. بنا‌بر گفته حسینی، خروجی این سخت‌گیری این بوده‌است که بر‌اساس آیتم‌های تعیین‌شده جدید سال گذشته، فقط به سه خیریه در استان مجوز فعالیت داده‌شد.

باید نگاه دارای مبنا و توانمندسازی را در اولویت امور خیر قرار دهیم

او پس از ارائه این آمار، وارد این مبحث می‌شود که امور خیریه چگونه باید مدیریت شود که در این راستا، با اشاره به وجود دو رویکرد و نگاه جهانی «دارای مبنا» و «نیاز‌مبنا» در حوزه کمک به محرومان و دهک‌های پایین جامعه، می‌گوید: بر‌اساس نگاه دارای مبنا، باید به توانمندسازی افراد متناسب با نیازهایشان پرداخت تا مشکلات و مسائل جامعه نیز حل شود، اما در مقابل، نگاه نیاز‌‌مبنا فقط به دنبال رفع نیاز محرومان است.

حسینی برای روشن‌تر‌شدن این معادله، این‌گونه توضیح می‌دهد: اگر به توانمندسازی مردم با توجه به پتانسیل‌های آن‌ها بپردازیم و وارد فضای تولید و توسعه شویم، قطعا جواب می‌دهد، اما متاسفانه نگاه نیاز‌مبنا در فضای فرهنگی جامعه بیشتر غالب است، در حالی که این نگاه هیچ‌گاه نمی‌تواند به طور پایدار موجب رفع مشکلات شود. مدیرکل دفتر امور اجتماعی و فرهنگی استانداری خراسان‌رضوی در تکمیل توضیح خود، اضافه می‌کند: مدام حرف از حل‌شدن بیکاری می‌زنیم، اما باید ابتدا بسترهای آن درست شود. برای نمونه، ما در خراسان‌رضوی پتانسیل رقابتی چندانی در صنعت و کشاورزی نداریم. بنابراین، باید وارد صنعت توریسم و به طور خاص گردشگری سلامت شویم و از این طریق، اشتغال ایجاد کرده و به توانمندسازی مردم کمک کنیم.

فعالیت تشکل‌های استان در قالب ١٧ موضوع

او با تاکید بر اینکه نگاه توانمندسازی را در استانداری دنبال می‌کنند، می‌گوید: بر این اساس، اقداماتی را انجام داده‌ایم که یکی از آن‌ها خارج‌کردن مشارکت تشکل‌های مردمی از قالب محدود خیریه بوده‌است. بدین ترتیب، ما مجوز تشکل‌ها را از پنج حوزه موضوعی به ١٧حوزه افزایش داده‌ایم.

حسینی تشکل‌های ١٧گانه‌ای که برای آن‌ها مجوز صادر می‌شود را خیریه‌ای، امور فرهنگی، امور اجتماعی، امور علمی، کشاورزی، تحکیم بنیان خانواده، امور زنان، ورزشی، عمران و آبادانی، حفظ آثار فرهنگی و تاریخی، بشردوستانه، حفظ محیط‌زیست، بهداشت و سلامت، پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی، امور جوانان، توسعه گردشگری، امور زیرساختی و توسعه بیان می‌کند.

او با بیان اینکه این تنوع موضوعی در واقع با هدف گسترش کیفی تشکل‌ها بوده‌است، اظهار می‌کند: البته در کنار آن، گسترش کمّی تشکل‌ها را نیز مدنظر داشته‌ایم، زیرا جامعه‌ای توسعه می‌یابد که مشارکت اجتماعی مردم زیاد شود، اما این مشارکت باید نهادمند و نظام‌مند باشد.

نقش تشکل‌ها در توانمندسازی جامعه

مدیرکل دفتر امور اجتماعی و فرهنگی استانداری خراسان‌رضوی همچنین با تاکید بر اینکه اقدام خیر لزوما همیشه به عنوان جمع‌کردن پول برای حل مشکل نیازمندان نیست، برای شفاف‌سازی بهتر نقش تشکل‌های مختلف در توانمندسازی جامعه، به بیان نمونه‌ای از دیگر جنبه‌های اقدامات خیرخواهانه می‌پردازد: تشکل مردم‌نهاد قانون مجازات جایگزین حبس که هشت ماه پیش مجوز آن را صادر کرده‌ایم که تعدادی افراد متخصص امور قضایی و سازمان زندان‌ها آن را تشکیل داده‌اند و تاکنون به ١۶نفر با همراهی قوه قضائیه کمک کرده‌اند که به جای رفتن به زندان، دوره مجازات‌های اجتماعی را بگذرانند. آن‌گونه که حسینی توضیح می‌دهد، افرادی که جرم سبکی دارند به جای اینکه به زندان بروند، دوره محکومیت خود را باید به ارائه خدمات اجتماعی بپردازند. به این ترتیب، دیگر آسیبی زندگی خانوادگی و کاری‌ آن‌ها را متشنج نمی‌کند، به‌خصوص اینکه بر‌اساس قواعد این طرح، فرد کارمند روزی چهار ساعت و فرد بیکار روزی هشت ساعت باید این خدمات را ارائه دهد.نمونه دیگری که او به توضیح آن می‌پردازد، تشکل مردم‌نهاد «کانون حقوق‌دانان سوران» متشکل از ١۵٠وکیل و حقوق‌دان است که برای انجام کار خیر این تشکل را به ثبت رسانده‌اند و در این راستا به زنان و کودکان آسیب‌دیده مشاوره رایگان می‌دهند.وی با تاکید بر اینکه فعالیت‌های این تشکل‌ها نیز نوعی اقدامات خیریه‌ای از نوع متفاوتی است که کمترین آسیب در آن‌ها وجود دارد، تصریح می‌کند: نگاه ما در استانداری ایجاد این تنوع‌بخشی در حوزه فعالیت‌های مردمی و تقویت کارکرد تشکل‌هاست. در این راستا، از ابتدای سال تاکنون دوره‌هایی آموزشی با هدف توانمندسازی و شناخت هرچه بهتر کارکردهای تشکل‌ها برای آن‌ها، کارشناسان فرمانداری‌ها که صادرکننده مجوز هستند و کارشناسان مراجع صدور مجوز مانند بهزیستی، نیروی انتظامی و تربیت بدنی برگزار کرده‌ایم.بخش دیگری از گفتگو به این اختصاص می‌یابد که چرا با وجود این‌همه خیریه و تشکل‌هایی که سعی در انجام امور خیر دارند، هنوز هم شاهد وجود افراد محروم و متکدی در شهر هستیم که این‌گونه پاسخ می‌دهد: باید به سمت توانمندسازی افراد محروم برویم و در این راستا، مسیر را برای آن‌ها تسهیل کنیم، به این ترتیب که خدمات حوزه اشتغال را برایشان ایجاد کرده، در حوزه آموزش و اعتیاد آن‌ها را حمایت کنیم.صحبت از حوزه اعتیاد که به میان می‌آید، یادآور می‌شود: در حوزه اعتیاد به تشکلی مردم‌نهاد مجوز فعالیت داده‌ایم که تاکنون حدود ۴٠٠ بهبودیافته داشته‌‌است بدون اینکه هزینه‌ای به دولت تحمیل کند. حسینی همچنین با تاکید بر اینکه همه حس خیرخواهی دارند اما عده‌ای براساس هیجانات اقدام می‌کنند، می‌گوید: باید به جای هیجانات کاذب، با عقلانیت در این مسیر گام برداشت و تمام تلاشمان این است که خیریه‌ها به این سمت بروند و در مسیر توانمندسازی و کارآفرینی برای نیازمندان گام بردارند. او همچنین در پاسخ به این سوال که چطور تبریز فقط با ٧٠خیریه موفق به فقرزدایی و تکدی‌زدایی شده‌است اما ما با داشتن بیشترین تعداد خیریه‌های کشور در مشهد، هنوز با این مشکلات روبه‌رو هستیم، می‌گوید: مسئله نظام ارزشی جامعه نیز مطرح است، به این ترتیب که در فضای شهر تبریز نگاه نظام ارزشی به تن‌پروری و تنبلی به‌شدت منفی است که اگر این نظام ارزشی در هر جایی پیاده شود، چنین تاثیری را خواهیم‌دید. مدیرکل دفتر امور اجتماعی و فرهنگی استانداری خراسان‌رضوی در تکمیل توضیح خود، اظهار می‌کند: علاوه‌بر این، سرریز بخشی از آسیب‌های خراسان‌شمالی، خراسان‌جنوبی، سیستان‌وبلوچستان و کشورهای همسایه به مشهد، آن را از شهری مانند تبریز متمایز کرده‌است. نکته دیگر اینکه تبریزی‌ها در کمک به متکدیان خارج از سیستم خیریه‌ها مقاومت می‌کنند که نتیجه آن سرریز بخشی از این افراد نیازمند به شهرهای دیگر است. نکته آخری که حسینی بر انتشار آن تاکید دارد این است که: انتشار حساب شخصی توسط افراد به اسم خیریه و دریافت کمک، ممنوع است. برای برخورد با این مسئله حتی با پلیس فتا نیز مکاتبه داشته‌ایم.البته براساس توضیحات حسینی، سامانه‌ای طراحی شده‌است که در صورت تصویب، همه خیریه‌های استان موظف هستند اطلاعات خود را در آن بارگذاری کنند.