مهم‌ترین مسئله‌ای که ما در اداره یک شهر به آن احتیاج داریم اصل تَعَّرُف است. تعرف یا شناخت طرفینی گسترده، اکسیری است که اگر در شهری به وجود بیاید منشأ حل همه مشکلات خواهد شد. مثلاً اگر تعرف به وجود آید می‌توان مشکل تکدی‌گری...

به گزارش ثامن پرس، تابی با عنوان مدیریت شهری با زاویه دید الگوی پیشرفت اسلامی که مشروح مباحثات در حوزه علمیه مروی که توسط حجت الاسلام کشوری مطرح شده قرار است در بازار عرضه شود خبرنگار صابرنیوز با حجت الاسلام کشوری پیرامون کتاب و مدیریت شهری مصاحبه تفصیلی انجام داده که مشروح آن به رح زیر می باشد؛

 

کتاب خود را معرفی کنید ساختار و رویکرد آن چگونه است؟

حجت‌الاسلام و المسلمین کشوری: اصل این کتاب به مباحثاتی مربوط می‌شود که در سال 1395 در ماه مبارک رمضان در مدرسه علمیه مروی تهران داشتیم که این مباحثات سنگین در مورد اداره یک شهر از نظر اسلام است.

در این مباحثات پنج دسته بحث مطرح شد؛ ازجمله ایرادهایمان را به مدل TOD یا شهر خلاق یا دولت الکترونیک و Smart city هایی که مطرح است اجمالاً بحث کردیم.

در قسمت اجمالی بحث در نظر داشتیم که یک معیار بالادستی را برای اداره شهر تعریف کنیم. به دلیل این‌که فضای کارشناسی حوزه شهری‌مان از نبود معیار بالادستی برای تصمیمات رنج می‌برد یعنی تقریباً معیارهایی که در تصمیم‌گیری‌ها محل بحث است، معیارهای بخشی یا میانی هستند.

 
برای مثال در بخشی از تصمیمات شهری مسئلۀ تأمین درآمد پایدار برای شهر معیار اصلی است یا مثلاً توسعه حمل‌ونقل معیار اصلی است. ما در آنجا بحث‌هایی را مطرح کردیم که هیچ‌کدام از آنها نمی‌تواند معیار اصلی قرار بگیرد. مثلاً وقتی شما تأمین بودجه و درآمد پایدار را برای یک شهر مطرح می‌کنید اگر معیارهای محکم‌تری را ملاک قرار ندهید کار به این وضعیت فعلی ختم می‌شود که ما از هر طریقی به سمت تأمین بودجه می‌رویم.
 
یا در مسئله حمل‌ونقل مثلاً برخی از اتوبان‌هایی که از وسط شهر کشیده شده از چند محله عبور کرده است، یعنی آقایان خواستند به سمتی بروند که حمل‌ونقل را مدیریت کنند اما درنهایت ماهیت محله‌ها را به چالش کشیده‌اند و حالا مثلاً بعد از یک دهه تصمیمات غلطی که گرفته‌شده مشکل اصلی شهر تهران مسائل و حاشیه‌های اجتماعی است. ماهیت محله‌ای تضعیف شده و کارکردهای محله از بین رفته است و ما از حیث روابط انسانی و مسائل اجتماعی دچار مشکل شده‌ایم.

پس یکی از ساختارهایی که در دوره مباحثات به آن پرداختیم این است که مسائلِ بخشی، به‌عنوان معیار در تصمیم‌گیری‌ها مطرح نشود. در آنجا با توجه به استدلال‌های عقلی و استظهار از برخی روایات و آیات دریافتیم که برای اداره یک شهر باید معیار را ارتقای امر تربیت قرار دهیم. پیشنهادی مطرح کردیم و بعد در چهار ساختار بعدی مباحثمان نشان دادیم که چطور تصمیمات بر محور تربیت گرفته شود. زیرا وقتی بحثِ تربیت مطرح شود عده‌ای تربیت را در وعظ، اندرز، موعظه و نصیحت خلاصه می‌کنند. ما نقش یک شهر در تربیت را مورد بحث قرار دادیم.

اگر کسی کتاب «مدیریت شهری با زاویه دید الگوی پیشرفت اسلامی» را مطالعه کند، یکی از مباحثی که در دسترسش قرار می‌گیرد این است که با معیار ادارۀ شهر ازنظر مفاهیم اسلامی آشناتر می‌شود.

 
 
 

یعنی تابه‌حال هیچ معیار و ملاکی برای ارزیابی تصمیمات وجود نداشته؟

حجت‌الاسلام و المسلمین کشوری: مسئله در شورای شهر و شهرداری‌ها خیلی بغرنج است خصوصاً با پدیده ورود ورزشکاران و بازیگران به حوزۀ اداری شهر به نظرم می‌رسد بسیاری از کسانی که تصمیم می‌گیرند، حتی با مفاهیم اداری شهر هم در دوره مسئولیتشان آشنا می‌شوند. پس برخی تصمیم‌گیری‌ها فاقد توجه به معیار اصلی است.

برخی دیگر از تصمیمات مبتنی بر معیارهای غلط است مثلاً یک مدیر شهری فقط می‌خواهد مسئلۀ حمل‌ونقل را حل کند اما توجه نکرده است که آیا پیشنهادی که برای توسعۀ حمل‌ونقل داده است ماهیت محله‌ها را هم به چالش می‌کشد یا خیر. این دو نوع اشکال است. بعضی‌ها اساساً با مفاهیم اداری شهر آشنا نیستند بعضی‌ها مفاهیم و مبانی‌شان در اداره شهر بسیار ناقص و اصطلاحاً بخشی است مانند همان TOD و شهر خلاقی که عرض کردم.

صابرنیوز:درجایی گفتید مدیریت شهری ازنظر اسلامی "محله محور" است این محله محور به چه معناست؟

حجت‌الاسلام و المسلمین کشوری: این ساختارهای بعدی بحث است یعنی اگر گفتیم هدف اصلی از مفهوم عیش و مفهوم حیات که در قالب یک شهر شکل می‌گیرد مسئلۀ تربیت است و ساختار اصلی تربیت ازنظر اسلامی خانواده است و محله، سپر خانواده محسوب می‌شود. مثلاً چطور نمی‌توان فقط با یک بذر خوب کشاورزی را مدیریت کرد علاوه بر بذر به زمین مساعد و حاصلخیز و پدیده مبارزه با آفات نیاز دارید. در کشاورزی همه‌چیز بذر خوب نیست بذر خوب یک معیار است. شبیه مثالی که عرض کردم اگر ما تربیت را نیاز داریم خانواده یکی از آن لوازم تربیت است. خانواده نمی‌تواند به‌تنهایی تربیت را محقق کند و خود نیازمند یک بستر مناسب و محیط حاصلخیز است. محیطی که خانواده می‌تواند در آن دوام بیاورد محله است. یعنی نمی‌توان انتظار داشت که خانواده‌ها از حیث روابط و عواطف فربه شوند اما خانواده در محیط‌های آپارتمانی باشد. محیط غیر جذاب و غیرسالم آپارتمان باعث می‌شود افراد خانواده مکرر از محل سکونتشان خارج می‌شوند. بنابراین اگر خانواده را می‌خواهیم باید زمینه زیست خانواده که محله است را فراهم آوریم.

در دوره بحث در یک سرفصلی بحث کردیم که محله چیست؟ آیا همان چیزی است که از آن اتخاذ عرفی داریم یعنی یک تصمیم در ذهن همه ما وجود دارد که محله یعنی جایی که کوچه‌های باریک دارد و ساختمان‌های قدیمی در آن است؟ ما ویژگی‌های محله را به‌صورت تفصیلی در این دوره بحث کردیم که شاید محله‌های قدیمی بیست یا سی درصد از ویژگی‌های مطلوب را دارند. بنابراین نخبگان شهری ما به یک بحث نظری راجع به ماهیت محله احتیاج دارند.

 مهم‌ترین مسئله در مدیریت شهری از منظر الگوی پیشرفت چیست؟

حجت‌الاسلام و المسلمین کشوری: مهم‌ترین مسئله‌ای که ما در اداره یک شهر به آن احتیاج داریم اصل تَعَّرُف است. تعرف یا شناخت طرفینی گسترده، اکسیری است که اگر در شهری به وجود بیاید منشأ حل همه مشکلات خواهد شد. مثلاً اگر تعرف به وجود آید می‌توان مشکل تکدی‌گری را مدیریت کرد زیرا علت اصلی‌تکدی گری که امروزه با آن روبه‌رو هستیم این است که افراد همدیگر را خوب نمی‌شناسند و چون انگیزه‌های دینی، به ما توصیه جدی به رسیدگی حال فقرا و محرومین کرده‌اند، موجب گسترش این وضعیت شده است. گاهی در اظهارات برخی از کارشناسان می‌بینم که می‌گویند به فقرا کمک نکنید، این توصیه قطعاً غلط است و نمی‌شود کمک نکرد اما باید کمک را در محیط تعرف انجام داد تا به سرمنزل مقصود برسد. یکی از فواید تعرف همین مدیریت مسئلۀ تکدی‌گری است یا تعرف زیرساخت امنیت و خودکنترلی است.  وقتی افراد یک جامعه همدیگر را خوب می‌شناسند شناختی که از یکدیگر وجود دارد باعث می‌شود که دست به هر کاری نزنند و اصطلاحاً خودکنترلی به وجود می‌آید و خودکنترلی هم منشأ امنیت است.

در آن دوره چندین فایده برای مسئلۀ تعرف بحث کردیم مهم‌ترین مسئله، تعرف است یعنی اگر از کارشناسان الگوی پیشرفت اسلامی بپرسند مشکل اصلی شهر تهران چیست؟ آنها پاسخ خواهند داد: مشکل اصلی پدیدۀ گمنامی است؛ یعنی شهر به‌گونه‌ای ساخته‌شده است که افراد همدیگر را نمی‌شناسند و این عدم شناخت منشأ بسیاری از مشکلات حتی تشکیل خانواده است. مثلاً بعضی‌ها تلاش دارند سایت‌های همسرگزینی را بالا بیاورند و وقتی از آنها می‌پرسید چرا به دنبال این هدف هستید؟ اظهار می‌کنند: می‌خواهیم افراد را برای ازدواج باهم آشنا کنیم! سؤال فنی اینجاست که آیا از طریق این سایت‌ها شناخت مورد نیاز برای ازدواج حاصل می‌شود؟ قطعاً نمی‌شود.

برخی می‌گویند جوان‌ها قبل از ازدواج مقداری باهم رفت‌وآمد داشته باشند اما آیا با مقداری رفت‌وآمد آن‌هم در فضای عاطفی و جنسی که بین دو زوج است می‌توان شناخت کافی را به دست آورد؟ قطعاً پاسخ مثبت نیست و با چالش روبه‌رو است. لذا اگر مسئلۀ تعرف را حل کنیم شناخت‌های مورد نیاز برای ازدواج هم به وجود می‌آید و دیگر با پدیده طلاق‌های گسترده روبه‌رو نخواهیم شد. در یک جمله مهم‌ترین مسئله برای اداره یک شهر مسئلۀ تعرف است.