نمونه آن سرای مرتضوی، بازار پارچه‌ بزرگ مشهد، مانند یک بمب ساعتی است. بازارهای اطراف حرم مطهر رضوی که دارند کار ساخت طلا و نقره را انجام می‌دهند نیز همین وضعیت را دارند.

به گزارش ثامن پرس، فاجعه اشک‌آور حریق و ریزش ساختمان مرتفع و فرسوده پلاسکو زنگ خطری بود برای دیگر ساختمان‌های بلند قد و پیر در جای‌جای کشور، ساختمان‌هایی که تاب‌آوری آن‌ها در برابر حوادثی نظیر آتش‌سوزی تا حدی پایین است که در صورت بروز حادثه‌ای مشابه پلاسکو، هیچ نقطه پایانی جز فروکش‌کردن و نابودی برای آن‌ها نمی‌توان متصور شد. این خطر هرچند خاموش، بیخ گوش هزاران ساختمان چه در پایتخت و چه در کلان‌شهرهایی نظیر مشهد وجود دارد و تهدید پنهانی برای وقوع فاجعه‌های بزرگ است.

کسی نگران پلاسکوهای خاموش شهر نیست

با توجه به حادثه تلخ ساختمان پلاسکو در واقعه آتش‌سوزی و ریزش آن، در همین زمینه، با هدف هشداری به ساختمان‌های مرتفع و فرسوده مشهد که پلاسکوهای خاموش این شهر هستند، به سراغ مدیر سامان‌دهی و مهندسی بحران شهرداری مشهد رفته‌ایم. امیر عزیزی در گفتگو با خبرنگار شهرآرا، ابتدا به ضرورت ایجاد باور عمومی اعم از مدیران و مردم برای ایمن‌سازی در برابر حوادث و بحران اشاره می‌کند و می‌گوید: متاسفانه دغدغه‌ای عمومی و مدیریتی در خصوص مسائل ایمنی و جلوگیری از بحران وجود ندارد. اگر در یک ساختمان، آسانسور دچار مشکل شود، مالکان بلافاصله به دنبال تعمیر آن می‌روند، اما اگر سیم‌کشی ساختمان یا سیستم اطفای حریق آن مشکل داشته باشد، هیچ دغدغه‌ای بین مالکان برای رفع این موارد وجود ندارد. همین الگوی فکری در ساختمان‌های مختلف تجاری، مسکونی، برج‌ها و‌... نیز وجود دارد.

برخی بازارهای مشهد مانند یک بمب ساعتی هستند

مدیر سامان‌دهی و مهندسی بحران شهرداری مشهد با اشاره به وضعیت موجود در ایمنی ساختمان‌های مشهد، اظهار می‌کند: ساختمان‌های فرسوده، از بازارهای اطراف حرم و هتل‌ها گرفته تا مجتمع‌های مسکونی و برج‌های خطرزا، در مشهد کم نداریم. نمونه آن سرای مرتضوی، بازار پارچه‌ بزرگ مشهد، مانند یک بمب ساعتی است. بازارهای اطراف حرم مطهر رضوی که دارند کار ساخت طلا و نقره را انجام می‌دهند نیز همین وضعیت را دارند. در تک‌تک این واحدها کپسول‌های گاز هیدروژن، هلیوم و اکسیژن وجود دارد که با یک حادثه کوچک، فاجعه بزرگی رخ خواهد داد؛ ضمن اینکه در خیلی از این بازارها، حتی بازاری نظیر بازار مرکزی اطراف حرم که نوسازتر نیز هست، امکانات و سیستم اطفای حریق مشکل دارد.

دغدغه‌های ایمن‌سازی بعد از یک ماه همانند حادثه برج سلمان فراموش می‌شوند

بخش دیگری از سخنان مهندس عزیزی به حادثه آتش‌سوزی برج سلمان بر‌می‌گردد. وی با اظهار تاسف از فراموش کردن این‌گونه حوادث و زنگ خطر آن‌ها برای دیگر برج‌هایی که امکانات ضعیفی برای اطفای حریق دارند، می‌گوید: باید عزمی جدی برای ایمن‌سازی ساختمان‌ها وجود داشته باشد و هر سه ضلع قانون، مردم و مسئولان پای کار باشند، وگرنه با نگرانی‌های مقطعی، هیچ اتفاق تازه‌ای رخ نمی‌دهد؛ چنان‌که برای برج سلمان، چند هفته نشست، بررسی و هم‌اندیشی انجام شد، اما بعد از یک ماه، همه دغدغه‌ها فراموش شد.

نفوذ هیئت مدیره ساختمان‌های مرتفع از اجرای نظارت‌ها جلوگیری می‌کند

مهندس عزیزی در پاسخ به این سوال که ضعف نظارت و پیگیری متولیان در ایمن‌سازی ساختمان‌ها چقدر بر گستره پلاسکوهای خاموش در شهر افزوده است، عنوان می‌کند: نظارت خیلی مهم است، اما این امر بدون داشتن قوه اجرایی، راهگشا نیست. با مشکلات قانونی‌ای که بر سر راه سازمان آتش‌نشانی شهرداری هست، نمی‌توان نظارت‌ها را به بحث جلوگیری از بحران‌ها کشاند. صرفا با دادن تذکر و اخطار به مالکان و ارسال نامه به دادستانی، نمی‌شود کاری از پیش برد، چرا‌که از آن طرف، معمولا هیئت‌مدیره‌ها در ساختمان‌های بلند‌مرتبه، با نفوذی که دارند، نمی‌گذارند این اخطارها برای پلمب اجرایی شوند.

وی عنوان می‌کند: بحث تبعات اجتماعی را هم دادستانی قبل از بروز حوادث برای پلمب ساختمان‌هایی نظیر پلاسکو مطرح می‌کند، اما ما می‌بینیم که تبعات اجتماعی بحران به‌وجود‌آمده در حادثه پلاسکو، تبعات اجتماعیِ به‌مراتب بیشتری از پلمب آن داشت. شاید با یک هزینه خیلی کمتر، می‌شد پلاسکو را ایمن‌سازی کرد و از چنین حوادثی جلوگیری کرد.

236066_978

سازمان مدیریت بحران همچنان بلاتکلیف است

مدیر سامان‌دهی و مهندسی بحران شهرداری مشهد خاطر‌نشان می‌کند: در کشور ما، از مردم گرفته تا مدیران، متاسفانه چنین باوری که ممکن است با نادیده گرفتن مباحث ایمنی، فاجعه عظیمی رخ دهد، وجود ندارد. خود سازمان مدیریت بحران چند سال است که بلاتکلیف است. اساسنامه بالاترین نهاد تصمیم‌گیری مدیریت بحران هنوز در مجلس شورای اسلامی به تصویب نرسیده است. دو سال است که این سازمان نه بودجه دارد، نه ساز و کار. در واقع، وجود این سازمان ‌قانونی نیست و وقتی مدیر آن نامه‌ای هشداری و اخطاری می‌نویسد، محلی از اعراب ندارد. در چنین شرایطی، کسی به مدیریت بحران توجهی نمی‌کند. وی ادامه می‌دهد: در کشوری مثل پاکستان یا ارمنستان که ٣تا۴میلیون نفر بیشتر جمعیت ندارد، وزارت بحران دارند. در واقع، سطح تصمیم‌گیری را کمتر از وزارتخانه در نظر نگرفته‌اند، اما در کشور ما به این مقوله هیچ توجهی نمی‌شود.

طرح «مدیریت اماکن» بعد از آتش‌سوزی سلمان

مدیر سامان‌دهی و مهندسی بحران شهرداری مشهد در ادامه، از طراحی یک پروژه مشترک بین این مدیریت با سازمان آتش‌نشانی مشهد خبر می‌دهد و می‌گوید: بعد از حادثه آتش‌سوزی برج سلمان، طرحی به نام «مدیریت اماکن» را شروع کردیم. این طرح را با توجه به ماده۵۴ قانون امداد و نجات در دستور کار قرار داده‌ایم که در هر پاساژ، محل، ساختمان و... به شناسایی مشکلات ایمنی بپردازیم. وی با اشاره به شناسایی ۴٠٠ساختمان بلندمرتبه خطرناک در شهر مشهد، خاطر‌نشان می‌کند: مبنای کار ما این است که گروه‌هایی را با همکاری مدیران ساختمان‌ها و خود کسبه تشکیل دهیم، به این گروه‌ها آموزش‌های اولیه در‌خصوص امداد و نجات و مدیریت بحران داده شود و بعد، به صورت دوره‌ای و ادواری، بحث نظارت بر سیستم‌های اطفای حریق و خروج‌های اضطرای و... را این گروه‌ها در کنار سازمان آتش‌نشانی و ما دنبال کنند. به گفته مهندس عزیزی، این طرح هفته گذشته تکمیل شده است و تا قبل از پایان سال٩۵ برای تصویب به شورای اسلامی شهر مشهد ارسال خواهد شد تا مراحل آن برای ابلاغ پیش رود و دست مدیریت بحران در نظارت و آموزش و اقدام برای ساختمان‌های شهر مشهد باز باشد.

واقعه غم‌انگیز خطاهای انسانی در مواجهه با حوادث

و اما بخش پایانی سخنان مهندس عزیزی به خطاهای انسانی و خلأ فرهنگی در مواجهه با حوادثی نظیر آتش‌سوزی پلاسکو برمی‌گردد. وی با بیان اینکه رفتار مردم در حادثه ساختمان پلاسکو و حوادث مشابه برای او به عنوان یک کارشناس مدیریت بحران واقعا غم‌انگیز است، تصریح می‌کند: تصاویر مختلفی دیدیم که اورژانس التماس می‌کرد تا مردم راه را باز کنند، اما کسی توجه نمی‌کرد و همین‌طور به جمعیت تماشاچیان افزوده می‌شد، صحنه‌ای که عده‌ای از مردم برای تماشای بهتر صحنه بالای ماشین آتش‌نشانی رفتند و دیگر صحنه‌های مشابه حاکی از معضل بزرگی در رفتارهای انسانی در مواقع بروز حوادث است. وی تاکید می‌کند: برای این رفتارهای شهروندان، باید آموزش‌های صحیح به طور جد و مستمر به افراد صورت بگیرد تا بتوانند در مواجهه با چنین حوادثی، اختلالی در امدادرسانی ایجاد نکنند. در همین راستا، هرچند دیرهنگام، آموزش‌های شهروندی را در شهر مشهد شروع کردیم تا از خطاهای انسانی در بروز حوادث جلوگیری شود.

به گفته مهندس عزیزی، برخی کشورهای دنیا این کار را کرده‌اند، عده‌ای از خود مردم را آموزش داده و به صورت گروه‌های منسجم، در صورت بروز چنین حادثه‌ای، در کنار امدادگران، به صحنه حوادث می‌فرستند تا آن‌ها بتوانند با رفتار خودشان، دیگران را نیز ترغیب به واکنشی مناسب بکنند، چرا‌که تبعیت مردم از خودشان بیشتر از تبعیت از نیروهای انتظامی است.این مدیر بحران شهری در ادامه می‌افزاید: با الگو گرفتن از همین مدل موفق، برای شهر مشهد نیز این طرح را بعد از سانحه برج سلمان شروع کردیم و آموزش تعدادی از شهروندان در دستور کار قرار گرفت. با روان‌شناسان و سیستم مداخلات روان‌شناسی جلسات متعدد گذاشته شد تا این گروه‌ها در بین شهروندان مشهدی نیز تشکیل شوند و قوت بگیرند و در صورت بروز حادثه‌ای در این شهر، به محل حادثه اعزام شوند. مثلا اگر چنین گروه‌های آموزش‌دیده‌ای در حادثه ساختمان پلاسکو که چندین هزار نفر در محل تجمع کرده بودند وجود داشت و اعزام می‌شدند، قطعا از عمق خطاهای انسانی کاسته می‌شد.

شهرآرا