کدخبر: ۴۶۲۲

برخی‌ این‌گونه می‌‌پندارند که گره توسعه‌نیافتگیِ حوزۀ ارتباطی در کشور با همت و تلاش صرفاً در حوزۀ فنی و کابل‌کشی و خرید و وارد کردن سیستم‌‌‌‌های مدرن حل می‌‌شود.‌

برخی‌ این‌گونه می‌‌پندارند که گره توسعه‌نیافتگیِ حوزۀ ارتباطی در کشور با همت و تلاش صرفاً در حوزۀ فنی و کابل‌کشی و خرید و وارد کردن سیستم‌‌‌‌های مدرن حل می‌‌شود.‌ این نگاه که در مدیران عملیاتی و فاقد دغدغۀ فرهنگی به‌وفور دیده می‌‌شود هیچ نقشی برای محتوا، آموزش کاربری و فرهنگ استفاده قائل نیست و آن‌‌ها را به بعد از راه‌اندازی احاله می‌‌دهد.

عملیاتی شدن‌ این نگاه شکاف‌‌‌‌های فرهنگی جامعه را بیشتر و بحران‌‌‌‌های ناشی از فناوری را در عرصۀ خانواده و اجتماع فراگیرتر کرده است. همین مسئله باعث شده که «زیرساخت نفوذ» فراهم شود و «نفوذ خودخواسته» در بزنگاه‌‌ها از مجرای فناوری اتفاق بیفتد. نویسنده «نگاه شیرفلکه‌ای به فناوری» را به‌چالش کشیده و آثار مخرب آن را همراه با آمار و اطلاعاتی از وضعیت امروز جامعۀ‌ ایران بیان می‌کند.

در سالیان اخیر که رسانه‌‌‌‌های خرد (Micro Media) گسترش قابل‌توجهی پیدا کرده و لایه‌‌‌‌های مختلف جامعه را درنوردیده است شاهد عطش غیر‌قابل‌کنترل جمعی و حتی مدیریتی در استفاده از قابلیت‌‌‌‌های فناوری هستیم، به‌نحوی که رقابت‌‌‌‌هایی منفی و حتی چشم‌و‌هم‌چشمی‌‌‌‌هایی در‌ این زمینه به‌وجود آمده که آحاد جامعه به هیچ قیمتی نمی‌خواهند از قافلۀ تکنولوژی عقب بمانند.

١٨٧برابر شدن کاربران‌ اینترنت در‌ ایران نشان از گسترش افسارگسیخته و بدون برنامۀ فناوری‌ اینترنت دارد. تعداد کاربران‌ اینترنت در‌ ایران از ۲۵۰‌هزار کاربر در اواخر سال ۲۰۰۰ با رشدی ۱۸۶۲۰درصدی تا اواخر سال ۲۰۱۵ روبه‌رو بوده است.

ایران از نظر تعداد کاربران‌ اینترنت با رقمی‌‌ بالغ بر ۴۶میلیون رتبۀ نخست را در خاورمیانه دارد. بعد از ایران عربستان سعودی با ١٨میلیون کاربر رتبۀ دوم را در اختیار دارد. در گزارش مرکز بررسی جهانی وضعیت‌ اینترنت جمعیت‌ ایران بیش از ٨١میلیون در نظر گرفته شده که با توجه به ۴۶ میلیون و ٨٠٠هزار نفر کاربر‌ اینترنت ضریب نفوذ ۵٧.٢درصدی به‌دست می‌آید.‌ ایران همچنین تا این تاریخ ٣٨درصد از تعداد کل کاربران‌ اینترنت در خاورمیانه را داشته و در کل جهان نیز در ضریب نفوذ رتبۀ ١٧ را از آن خود کرده است. این در حالی است که‌ ایالات متحده در سال ٢٠٠٠ حدود ١٢٣میلیون کاربر‌ اینترنت داشته و این رقم در سال ٢٠١۵ به بیش از ٣٠٠میلیون رسیده است، یعنی رشدی پیوسته و نه شکننده.

به‌نظر می‌‌رسد روند توسعۀ کاربران‌ اینترنت در کشور به هیچ وجه از برنامۀ مشخصی پیروی نمی‌کند و سعی دست‌اندرکاران در کم کردن فاصله با استاندارد‌‌های دنیا در کمترین زمان ممکن باعث نادیده انگاشتن پیوست فرهنگی-اجتماعی آن شده است.‌ اگر این مسئله با یک مدیریت فرهنگی جهادی همراه می‌‌شد، مشکلی ایجاد نمی‌شد. اما به‌نظر می‌‌رسد اینک که استاندارد‌‌های توسعۀ زیرساخت‌ اینترنت در‌ ایران به حد قابل‌قبول و حتی فراتر از انتظار رسیده با یک سری معضلات اجتماعی-فرهنگی روبه‌رو شده‌ایم که جامعه را دچار شکنندگی کرده است.

طبق آمار‌‌های جهانی ایران بزرگ‌ترین بازار فروش موبایل را در منطقه دارد. همچنین‌ ایران به‌عنوان کشوری که ٨٣‌میلیون و ٢٠٠هزار خط ثبت‌شده در آن وجود دارد (در سال ٢٠١۴) رتبۀ اول خاورمیانه را داراست. وب‌سایت Innovation Is Everywhere که در زمینۀ بازار‌‌های نوظهور، روند‌‌ کار آن‌ها و استارت‌آپ‌‌‌‌ها فعالیت می‌‌کند دربارۀ ویژگی‌های بازار گوشی تلفن همراه‌ در ایران این‌گونه نوشته است: «‌ایران کشوری با فرهنگ مهندسی بالا، اما فاقد مهارت‌‌‌‌های کسب‌و‌کار است. همین مسئله باعث می‌شود استارت‌آپ‌‌‌‌ها در آنجا اهمیت بیابند. همچنین تغییرات اخیر سیاسی در ایران موجب ایجاد اصلاحات داخلی و سازش با جهان غرب شده است. ایران کشوری با بازار بزرگی از مشتریان دست‌نخورده است که [حتی قبل از تصویب «برجام» و به‌لطف وزارت خزانه‌داری آمریکا] تحریم‌‌‌‌های مربوط به فروش گوشی اپل به آن لغو شده است. (سی‌ام آگوست ٢٠١٣، در حالی که سخت‌ترین تحریم‌‌‌‌ها علیه‌ ایران اعمال می‌‌شد، وزارت خزانه‌داری آمریکا اعلام کرد به اپل گفته شده ‌که محصولات‌ این شرکت مشمول تغییرات در مقررات تنظیمی‌‌ شده است؛ در نتیجه از‌ این پس اپل و برخی شرکت‌‌‌های دیگر محدودیتی برای فروش محصولات و تجهیزات ارتباطی خود به مشتریان‌ ایرانی ندارند!)».

این وب‌سایت ضریب نفوذ گوشی تلفن همراه در‌ ایران را ١١٠درصد اعلام کرده که برآورد‌‌ها نشان می‌‌دهد تا سال ٢٠١٧ به ١۴٢درصد می‌‌رسد؛ یعنی به‌ازای هر فرد بیشتر از یک گوشی همراه! به همین دلیل این وب‌سایت اعلام کرده بازار گوشی همراه‌ ایران بزرگ‌ترین بازار در منطقه و ضمناً پرسود‌ترین آن‌هاست.

در پایان تأکید می‌‌کنم که عملا هنوز در مرحلۀ گذار دیجیتالی قرار داریم و نسبت به کشور‌‌های پیشرفتۀ جهان که اکثر ظرفیت‌‌‌‌های خود را در‌ این عرصه محقق کرده‌اند ناکارآمد به‌حساب می‌‌آییم. وجهۀ همت‌ این مطلب بر متوقف یا کند کردن حرکت دیجیتالی کشور نبود؛ بلکه مقصود آن بود که بگوییم، متناسب با این همت و سرعت و به‌موازات آن، باید یک نظام محتوایی-آموزشی تدارک دیده شود تا خانوادۀ‌ ایرانی بتواند در سلامت و امنیت به حیات دیجیتالی خود ادامه دهد و هویت خود را حفظ کند.

شهرآرا