امروزه آموزش در قالب بازی برای یادگیری هر چه بیشتر کودکان ضروری است، اگر غیر این باشد کودکی در کلاس آموزش حضور نمی‌یابد.

در حدیثی از مولای متقیان(ع) آمده آموزش در کودکی همچون حکاکی روی سنگ است. حال در نظام آموزشی ما برای نهادینه کردن قرآن و انس روح کودک با این کتاب آسمانی چه پیش بینی هایی صورت گرفته است. طرح مهدالرضا(ع) به این مسئله با نگرشی وسیع می پردازد.

امروزه دیگر آموزش قرآن در مکتب خانه صورت نمی گیرد. امروز آموزش در قالب بازی برای یادگیری هر چه بیشتر کودکان ضروری است، اگر غیر این باشد کودکی در کلاس آموزش حضور نمی‌یابد.

طرح مهدالرضا(ع)، 19 رمضان سال 1392 در جشنواره «آیات فجر» بین طرح‌های مختلف از 50 کشور تندیس زرین و لوح‌افتخار را از آن خود کرده است. برای آشنایی با این طرح آموزشی به سراغ احمدرضا محسنی؛ مبدع طرح مهدالرضا(ع) رفتیم. با ما همراه باشید...

 

• چه شد به فکر ابداع روشی نوین در آموزش قرآن به کودکان افتادید؟

- من در خانواده مذهبی رشد کردم، اجداد پدری و مادری ام حوزه علمیه داشتند و تنها حوزه علمیه بانوان طبس از مرحوم پدربزرگم است. مادرم نیز حافظ کل قرآن بود و همیشه لذت می‌بردم که با صدای قرآن صبح‌ها از خواب بیدار می‌شدم. به همین خاطر دلم می‌خواست یک برنامه‌ای داشته باشم که ابتدا روی بانوان بعد بچه‌ها اثر داشته باشد. چون مادر است که شخصیت کودک را می‌سازد. الان هم تمامی مربی‌های این طرح آموزشی بانوان هستند.

 

• این طرح برای نخستین‌بار در اداره علوم قرآنی اجرایی شد؟

- بله. با تأسیس اداره علوم قرآنی آستان قدس رضوی در سال 78، بنده نیز این طرح را به این اداره ارائه دادم و مورد حمایت قرار گرفت. طی این چند سال 43 کتاب در حوزه قرآن، کودک و تربیت تألیف کردم که همه این ها را مدیون حضرت علی‌بن‌موسی‌الرضا(ع) هستم.

 

• به کتاب‌هایی که تألیف کرده‌اید و در طرح مهدالرضا(ع) آموزش داده می‌شود، اشاره می‌کنید؟

- کتاب‌های بازی و آموزش(راهنمای مربی)، کتاب آموزش مفاهیم به روش سرود، قصه و نقاشی(راهنمای مربی)، کتاب کار کودک 1 و 2، کتاب قرآن برای کودکان.

 

• درباره ویژگی‌های این شیوه آموزشی بیشتر توضیح ‌دهید.

- روایات زیادی داریم که قرآن را باید از خردسالی به کودک آموخت، پیامبراکرم(ص) نیز فرموده‌اند: «زبان کودک بازی است، قرار است چیزی به او یاد بدهید باید در قالب بازی باشد». خوشبختانه ما تمامی احکام و قواعد تجوید را در قالب بازی، نقاشی و سرگرمی آموزش می‌دهیم. آموزش مفاهیم قرآن را نیز به روش کدگذاری، تصویر و بازی داریم، یعنی آیاتی را انتخاب کردیم که برای بچه کاربرد دارد. مثل «قُولُوا لِلنَّاسِ حُسْناً، به زبان نیکو سخن بگویید».

اگر بچه بخواهد نمازخوان بشود باید از سه سالگی نماز را فرا بگیرد نه 9 سالگی. بنابراین در این طرح به نماز کودک توجه شده است. ما در آموزش نماز بیشتر نمایش نماز را داریم تا کودک به یک عمل خوب از خردسالی عادت کند. بخش دیگر این طرح آموزشی حفظ سوره با فهم کودکانه است. قسمت دیگر کارمان آموزش روخوانی قرآن است. عقیدمان این است که کودک باید قبل از دبستان قرآن‌خوان شود و گرنه ابتدایی یا مقاطع تحصیلی بالاتر جایش نیست. ای کاش کارشناسان ما به این نتیجه برسند.

 

• شما در طرح مهدالرضا(ع) حروف را با صدای حیوانات آموزش می‌دهید، در این مورد نیز بیشتر توضیح بدهید؟

- رشته تحصیلی‌ام آموزش ابتدایی است. به همین خاطر سعی کردم کاری کنم، کودک وقتی وارد کلاس اول دبستان شد، حرف معلم اول ابتدایی برایش تازگی داشته باشد. مثلا در دبستان حرف «سین» را بخواهند تدریس کنند یک سبد نشان می‌دهند و بعد وارد آموزش این حرف می‌شوند. ما مطلقا نمی‌خواهیم بچه‌ها احساس کنند، دارند خواندن را یاد می‌گیرند. به همین خاطر چون حروف عربی و فارسی مشابه است، ما 6، 7، 8 حرف را یکجا در قالب یک داستان توضیح می‌دهیم و از اصطلاحات معلم کلاس اول ابتدایی استفاده نمی‌کنیم.

 

• برخی سازمان‌ها یا ارگان‌های مردمی معتقدند که ما زبان‌مان فارسی است و کودک در ابتدا باید قرآن را به فارسی بیاموزد، سپس در حرکات لحن عربی را به او آموخت؟ نظر شما در این مورد چیست؟

- اجرا شدن این طرح حرف امروز و دیروز نیست. ما بیش از 15 سال است این طرح را در حرم مطهر و حتی دیگر کشورها داریم تا به حال اعتراضی مبنی بر اینکه آموزش مهدالرضا(ع) بعدا برای کودک در یادگیری حروف الفبا در دوران دبستان دچار مشکل می‌کند، نداشتیم. بارها کارشناسان آمده‌اند و از بچه‌ها تست گرفتند، یک روز از وزارت آموزش ‌و پرورش آمدند دو تا قرآنی و فارسی را جلوی کودک مهدالرضا(ع) گذاشتند از آنجا که متن فارسی نیز اعراب گذاری شده بود، ولی کودک متن فارسی را به فارسی و متن قرآن را نیز با لحن عرب خواند که حیرت همه را برانگیخت. یکی از راه‌های انس با قرآن این است که کودک با همان لحن فصیح و آهنگین قرآن بخواند. آهنگ قرآن نیز تجوید است که ما از همان ابتدا قرآن را با لحن عرب به کودکان آموزش ‌دهیم. یک نظام اشتباه در آموزش قرآن ما حکم فرماست که کودک را در چند ترم درگیر فراگیری روخوانی 1 و 2 ، روانخوانی 1 و 2، تجوید می‌کنند.

 

• آیا این شیوه آموزشی در سازمان‌ها و نهادهای دیگر نیز تدریس می‌شود؟

- این کار یک کار مردمی است و ما از همان ابتدا حساسیت به خرج نشان ندادیم، گفتیم همان‌طور که در خانه امام رضا(ع) به روی همه باز است، استفاده از این طرح آموزشی نیز برای عموم آزاد است و خوشبختانه تاکنون سازمان تبلیغات اسلامی، دفتر تبلیغات اسلامی، حوزه‌های علمیه، جهاد دانشگاهی، بهزیستی و آموزش‌وپرورش از این طرح استقبال کردند.

 

• طرح مهدالرضا(ع) در شهرها و استان‌های موقوفه‌دار آستان قدس رضوی نیز اجرا می‌شود؟

- علاوه بر 30 شهر و 10 استان‌ موقوفه‌‌دار آستان قدس رضوی در دیگر کشورها نیز از این طرح استقبال می‌شود. تا الان برآورد کردیم سالانه 100 هزار کودک در این طرح آموزش می‌بینند که 15 هزار نفر فراگیران آستان قدس رضوی و بقیه قرآن‌آموز آزاد هستند. همچنین 70 هزار مربی آموزشی در ایران این طرح را فرا گرفتند که از این تعداد 350 نفر مربی حرم مطهر، شعبات دارالقرآن‌الکریم در مشهد، شهرها و استان‌های موقوفه‌دار آستان قدس رضوی هستند. علاوه بر ایران، در دیگر کشورها همچون بحرین، افغانستان، آلمان، آمریکا، فرانسه، ایالت کبک، هندوستان، عربستان، تاجیکستان، کویت و بوسنی هرزگوین این طرح را داریم.

پس از ایران، بیشترین مخاطب این طرح کشور افغانستان است و خودم در شهرهای مزارشریف، کابل، هرات و قندهار دعوت شدم و آموزش‌های مهدالرضا(ع) را به مربی‌های آنجا ارائه کردم. برخی مربیان نیز از عربستان، هندوستان و کویت حرم مطهر آمده و این آموزش‌ها را فرا گرفتند. از سوی سازمان جهانی اهل‌بیت(ع) قم نیز دعوت کردند تا آموزش مهدالرضا(ع) را نیز آنجا داشته باشم.

 

• از استقبال خانواده‌ها در دیگر کشورها بگویید؟

- همین قدر می‌توان گفت که کتاب‌های کار کودک 1 و 2 و قرآن برای کودکان در کشور آلمان قرار است به زبان آلمانی به چاپ برسد و در افغانستان نیز این کتاب‌ها به لهجه فارسی دری نیز چاپ شده است. بیشترین مخاطبان این طرح خانواده‌های مقیم ایرانی، افغانی و اعراب در این کشورها هستند که از این طرح استقبال می‌کنند. یکی از مربیان کشور آلمان می‌گفت: «من هر روز با مترو برای تدریس می‌رفتم اما خانواده‌های کودکان برای آسایش من ماشین خریدند و با همان ماشین به کلاس می‌روم» و یا مربی دیگری اظهار می کرد که روزانه 10 کلاس قرآن را با همین طرح آموزش می‌دهد.

 

• اساتید طرح آموزشی مهدالرضا(ع) چه مهارت‌هایی باید داشته باشند تا بتوانند این شیوه را تدریس کنند؟

- ما در این طرح مدنظرمان نیست مربی حتما معلم قرآن باشد، ولی تأکید داریم که روانشناسی کودک را بداند و بتواند با بچه‌ها ارتباط برقرار کند. بیشتر مربی‌های ما معلم آموزش‌‌وپرورش با رشته علوم تربیتی گرایش پیش‌دبستانی و ابتدایی هستند. ما برایشان 60 ساعت کلاس می‌گذاریم.

 

• ‌آیا آموزش باید مبتنی بر نیازهای فراگیران باشد یا نیازهای آموزشی قبلا تعیین شده است؟ به عبارتی چقدر باید فراگیر و نیازهای او را مورد توجه آموزش‌ها قرار داد؟

- صدرصد باید نیازهای آموزش در حد پذیرش و توان کودک باشد. ما برای بچه‌ها کارهای مختلف می‌توانیم بکنیم. امروز بازی بهترین آموزش برای کودکان است و باید بازی‌ها هدفدار باشد.

 

• امتیازی که این شیوه آموزشی بر دیگر شیوه‌های نوین دارد، چیست؟

- بیشتر روش آموزشی ما نمادین است. کودک قواعد و احکام تجوید را غیرمستقیم فرا می‌گیرد، نمی‌گوید «استعلاء» می‌گوید «مامان بزرگ»، نمی‌گوید «قلقله»، می‌گوید «سرسری» این امتیاز طرح مهدالرضا(ع) است که در قالب بازی، نمایش و سرگرمی اجرا می‌شود.

 

• استاندارد زمان آموزشی مهدالرضا(ع) چقدر است؟

- برای آموزش مهدالرضا(ع) 90 جلسه تعریف شده است و کودکان 70 جلسه حروف، قواعد و احکام تجوید را فرا می‌گیرند و 20 جلسه بعد قرآن را روخوانی می‌کنند.